Dit zijn alle artikelen uit de BIOnieuws-discussie:
  Bespreking internetsite door Sander Voormolen
  Ingezonden brief Peter Scheele
  Ingezonden brief dr. ir. Herman van Eck
  Open brief dr. Jan van Daal
  Evolutie verdient open discussie, drs. Fedor Steeman
  Reactie op Open brief door Peter Scheele
  Darwin Moleculair, prof.dr.ir. Arthur Rörsch
  Verliesmutaties zijn geen degeneratie, prof. dr. W. Verraes
  Het 'bedrog' van de creationisten, prof. A. Rörsch

Deus ex machina

Verhuizingen hebben als aardige bijkomstigheid dat je al je boeken twee keer door je handen ziet gaan: de eerste keer bij het inpakken, de tweede keer als alles weer zijn plekje moet krijgen in de nieuwe boekenkast. Frustrerend is wel dat je er twee keer kort na elkaar mee wordt geconfronteerd dat er nog zoveel moois en interessants ongelezen is, van de onvermijdelijke bestsellers tot de juweeltjes waar je bij toeval tegenaan bent gelopen. Ik vind het daarom best dapper van mezelf als ik boeken doorworstel  die ik eigenlijk liever zou hebben overgeslagen - omdat er zoveel leukers te lezen valt - maar waaraan beroepshalve niet te ontkomen valt. 'Degeneratie - het einde van de evolutietheorie' van EO-programmamaker Peter Scheele is zo'n boek. We hebben er in BIOnieuws veel aandacht aan besteed. Het liefst had ik het niet eens aangeschaft en de duiten aan wat beters besteed, maar tegelijkertijd is het ook goed om de argumenten van 'je tegenstanders' te kennen. Scheele verdient uiteindelijk een benadering zonder vooroordelen, en ik heb hem dan ook eerlijk het voordeel van de twijfel gegeven. Ik was benieuwd om zelf zijn argumenten te lezen. Het werd een barre tocht door een eigenaardig samenraapsel van wetenschappelijke waarheden en de  grootst mogelijke onzin, verpakt in de nodige flauwigheden. Je hebt dan op zijn minst een olifantshuid nodig om tot de laatste bladzijde door te gaan. Kijk, als je al vrijwel in het begin struikelt over een volstrekt foutieve interpretatie van de Tweede Hoofdwet van de Thermodynamica,1. dan valt het moeilijk om de rest met droge ogen te lezen. Scheele laat een allegaartje van allegorische figuren de revue passeren. 'De eerste acteur is koning entropie,' schrijft hij in een sleutelpassage.'Hij zorgt ervoor dat door toeval alleen niets zinnigs kan onstaan. (...) Koning Entropie is de koning van de wanorde, de keizer van de chaos. Koning Entropie zorgt ervoor dat de wanorde het altijd van de orde wint.' Het is een van de dikste stokken waarmee Scheele Darwin om de oren slaat: er kan geen orde uit wanorde ontstaan, dus is evolutie niet mogelijk.2. Het is Peter Scheele overigens niet helemaal kwalijk te nemen dat hij op dit gebied de fout in gaat, omdat zelfs biochemieboeken - ik heb er een vijftal op nageslagen - de Tweede Hoofdwet inadequaat uitleggen. Van zelforganisatie of van gesloten en open systemen heeft Scheele klaarbijkelijk nog nooit gehoord. Een tip voor de overijverige creationist: zet op een zonnige dag een schoteltje suikerwater buiten, en laat zon en wind hun werk

doen; lokaal treedt er dan wel degelijk ordevorming op! 3. Dankzij 'Degeneratie' heb ik ook weet van 'Darwins black box - the Biochemical Challenge to Evolution' van de Amerikaanse biochemicus Michael Behe. 'Darwins Black Box' kent het voorrecht niet eens in een verhuisdoos te hebben gezeten; ik heb er tussen de bedrijven door en tijdens de treinreisjes naar Utrecht in zitten lezen. Scheele voert in zijn boek naast Koning Entropie ook Meesteroplichter Mutatie ten tonele. 'Puntmutaties zijn onvoldoende om macro-evolutie te verklaren', brengt hij als 'aanklacht' tegen Meesteroplichter Mutatie naar voren. Alras is het duidelijk dat Scheele zijn ideeen over stapsgewijze evolutie aan Behe heeft ontleend.4. Biochemicus Behe doet in zijn boek knappe pogingen om aan de hand van vele voorbeelden aan te tonen dat stapsgewijze evolutie via natuurlijke selectie een onmogelijkheid is. Zweepstaarten, bloedstollingssysteem, immuunapparaat: ze zijn in Behe's woorden allemaal 'irreducibly complex'. Behe blijft echter hangen in een kruistocht tegen het neo-Darwinisme, door Lynn Margulis ooit gekenschetst als 'a minor twentieth century religious sect with the sprawling religious persuation of Anglo-Saxon biology.' Grijns, zo mooi als Lynn zou ik het nooit kunnen zeggen... Toegegeven, met Margulis heeft Behe gelijk dat evolutie langs lijnen van geleidelijkheid nooit de nige drijvende kracht kan zijn. Maar heeft Margulis daarover zeer uitgesproken ideeen - symbiose, weet u wel... - Behe blijft steken in een slap 'ik snap het niet, dus het kan niet'.5. Een grote fout van Behe is dat hij net doet of de moleculaire biologie ons geen verrassingen meer te bieden heeft; 'De afgelopen veertig jaar heeft de moderne biochemie de geheimen van de cel ontsluierd' schrijft hij. Hij mag best wel een beetje realistischer zijn, en zeggen dat de afgelopen veertig jaar de moleculaire biologie begonnen is een tipje van de sluier op te lichten. We weten waarschijnlijk meer van Escherischia coli dan van elk ander organisme, maar toen vorig jaar de complete basevolgorde van een stam van de darmbacterie werd gepubliceerd, bleek slechts een derde van de eiwitten bekend, van een derde deel werd het bestaan vermoed, en het overige derde deel rolde volkomen onverwacht uit de DNA-sequencers. We snappen dus nog maar een spoortje van de geheimen van het leven. Maar nee hoor, professor Behe weet al genoeg, de 'irreducibly complex' moleculaire machinerie heeft niet kunnen evolueren, en daarom

voert hij dan maar een Grote Ontwerper als een Deus ex machina ten tonele. Over alternatieven denkt Behe nauwelijks na. Het 'punctuated equilibrium' van Gould en Eldredge - het steeds meer aan overtuigingskracht winnende besef dat evolutie in korte, hevige uitbarstingen verloopt in plaats van in geleidelijke stapjes - komt nauwelijks verder dan een voetnoot. HOX-genen of homeoboxen worden nergens in het boek genoemd. Genduplicaties - de stap van waterplanten naar landplanten wordt bijvoorbeeld veroorzaakt door een duplicatie van het gen voor het cytoskelettaire eiwit actine, zo denkt men (zie New Scientist van 29 aug.) - komen niet of nauwelijks aan de orde. 'Self-organized criticality' - een theorie die in mensen als Stuart Kaufmann, Per Bak en Brian Goodwin de belangrijkste proponenten kent - wordt door Behe kortweg afgedaan als 'te mathematisch', 'wetenschap waaraan de feiten ontbreken', en 'niet biochemisch onderbouwd'. In zijn 'At home in the Universe' schetst Kaufmann dat orde - ver van de evenwichtssituatie vandaan - wel degelijk uit wanorde kan ontstaan. Maar ja, Kaufmann snapt ook heel wat meer van thermodynamica dan die arme Peter Scheele... Schrik niet: met de hier genoemde alternatieven worden Darwins kleine stapjes echt niet onder het vloerkleed geveegd; het neo-Darwinistische gradualisme in zijn eentje blijkt alleen niet te voldoen. Het wachten is nu op een synthese van kleine stapjes, grote stappen en zelforganisatie. Ik heb er wel vertrouwen in dat dat ooit gaat lukken om 'de geheimen van het leven' te ontcijferen.6. Wat de inmiddels ingeruimde boekenkast betreft: de boeken van Scheele en Behe staan netjes onder 'Evolutie' gerubriceerd, of de auteurs dat nou leuk vinden of niet. Misschien komt er ooit nog 'ns een plankje 'Creationisme', maar ik denk van niet. Voorlopig heb ik er m'n buik van vol. Het moet gezegd: ondanks de vele onjuistheden en omissies heb ik van Behe's boek nog best wat geleerd. Maar beste Peter Scheele: mag ik mijn geld alsjeblieft terug?! Ik heb nog een paar leuke boeken over echte evolutie op mijn verlanglijstje staan, en ik kan het geld na die dure verhuizing best gebruiken!7. Jos van den Broek, hoofdredacteur BIOnieuws BIOnieuws 14, 19 september 1998, jaargang 8

 

 

commentaar:

 

^1. Dit heeft van den Broek niet zelf bedacht maar van prof. Rörsch overgenomen. Ik heb bewust de discussie over de tweede hoofdwet van de termodynamica vermeden, gezien alles wat daar al over gezegd is. Ik noem haar dan ook niet in m'n boek. Ik voer slechts een 'acteur' op, koning Entropie, die de naam draagt die in de hoofdwet genoemd wordt. Deze acteur zegt niets dat voor evolutionisten verboden is. Ze zegt alleen dat willekeurige aminozuur-sequenties geen zinvolle functionele eiwit-robotjes opleveren. En dat deze zinvolle eiwit-robotjes alleen zouden kunnen ontstaan volgens een 'graduele weg van oplopende functionaliteit'. Daarna vraag ik me af in het boek of dat wel opgaat voor alle eiwitten. De argumenten die daarbij gebruikt worden hebben niets te maken met de tweede hoofdwet. Ik gebruik de hele tweede hoofdwet niet als argument tegen de evolutie. Het moeten vast de tranen in zijn ogen geweest zijn, waardoor hij dit allemaal niet goed gelezen heeft!

^2. Klinkklare onzin. Zie ook noot 1. De centrale vraag in het eerste deel van het boek is: "Kunnen (alle) genen door zelforganisatie zijn ontstaan?" Op deze wijze heb ik het niet geformuleerd, maar het komt er wel op neer. Zoals ik het wel geformuleerd had, was: "Zijn de genen door een opeenstapeling van graduele functionele wijzigingen ontstaan?". Wat ik beargumenteer is dit: Toeval ALLEEN is onvoldoende. Het is de combinatie van Toeval + Selectie, wat het werkende hart van de evolutietheorie is. De vraag is daarom dan ook of die combinatie wel in staat is de constante stroom noodzakelijke nieuwe genen te produceren om macro-evolutie te bewerkstelligen. Het antwoord van het boek luidde: NEE, maar - nogmaals - niet met de tweede hoofdwet als argument.

^3. En wat heb je dan aangetoond? Dat de genen dus door 'zelforganisatie' tot stand gekomen zijn? Het gebruik van dit voorbeeld laat alleen maar zien dat het verschil tussen de begrippen 'entropie' en 'wanorde' niet goed begrepen wordt, welke namelijk niet dezelfde zijn.

^4. Toch niet. Het raamwerk en het grootste deel van de tekst van Degeneratie was al af, toen ik een exemplaar van Behe's boek kreeg. Ik heb besloten er toen niets meer aan te veranderen en alleen in het begin van hoofdstuk 15 op blz 186 er kort iets over te zeggen, op het punt waar ik het met hem oneens was.

^5. Het beste wetenschappelijke(?) alternatief is dan een slap "Hoe het kan, weet niemand, maar toch houden we het voor waar."

^6. Zowel Behe als ik zeggen: gradualisme is onvoldoende om macro-evolutie te verklaren. Ik zeg vervolgens dat er dan geen macro-evolutie geweest is, maar een creatie, die is gaan degenereren. Behe zegt dan, nou ja, er zal wel een algemene evolutie geweest zijn, maar dat moet door een Schepper tot stand gebracht zijn. Van den Broek zegt echter: "Nee, nee, nee. Het is allemaal belachelijk wat deze mensen zeggen. Er is wel gradualisme, maar het is alleen onvoldoende om er macro-evolutie mee te verklaren. (Maar dat zeiden we toch?!)". Waarom moeten wij veroordeeld worden om wat hij zelf ook als conclusie trekt?
Vervolgens zegt van den Broek "Het wachten is op een synthese. Heb geloof. Die komt er wel." Wel, mag ik misschien zelf uitmaken wat ik geloof, als jullie het zelf ook niet weten?

^7. Helaas, het spijt me. Je moest eens weten hoeveel onzin-boeken over evolutie ik allemaal gekocht heb en heb moeten lezen... Dat heeft me exponentieel meer gekost dan wat van den Broek voor Degeneratie uitgegeven heeft.

Tssj, tssj, tssj, het is weer bij de beesten af...

Tja, dit is weer een fijn artikel, waarbij we weer terug zijn bij af. Namelijk op het nivo van verkeerd opvatten/uitleggen en ordinair schelden, waar BIOnieuws ook mee begonnen was in hun eerste artikel.

In dit verband is het nog aardig te vermelden dat een ingezonden brief van drs. H.R. Murris (die ook voor Bijbel & Wetenschap schrijft) op het vorige artikel van prof. Rörsch, om onduidelijke redenen niet geplaatst is, na herhaaldelijk kontakt daarover.