EVOLUTIE

Deze weken doen zo'n 75.000 jongeren het eindexamenvak biologie op de middelbare school. Waar komen al die plantjes, dieren en mensen eigenlijk vandaan? Een wetenschappelijk antwoord daarvan komt van de biologen: de evolutietheorie. met natuurlijk als aartsvader Charles Darwin.

Dat is een doorn in het oog van veel mensen die de schepping toeschrijven aan God. Peter Scheele is een van hen, 'creationisten' worden ze ook wel eens genoemd. Scheele schreef een boek over de evolutietheorie en timmert nu ook een eindexamenprogramma in elkaar waarin de Schepper de ruimte krijgt. De leerlingen op vijf scholen gaan dat examen volgende maand maken, waarna het breder wordt rondgestuurd.

Op het eerste gezicht is het huidige examen 'helemaal niet slecht', zegt Scheele.^3. "Maar de evolutieleer zit er vaak verborgen in." Hij geeft het voorbeeld van een vraag over bacteriën, die werkt met de aanname van evolutie. "Onder de tafel wordt gesuggereerd dat alles uit hetzelfde vandaan komt en zich vervolgens verder zelf ontwikkelt. De eindexamenkandidaten kunnen dat natuurlijk totaal niet doorhebben." Indoctrinatie wil Scheele het niet noemen. "Het wordt ze met de paplepel ingegoten. Ook later: ik sprak laatst iemand die kunstgeschiedenis studeert en die maar liefst bij vier vakken de evolutieleer kreeg!"

Het gaat Scheele - ook freelance programmamaker voor de EO - vooral om het feit dat de evolutietheorie als enige wetenschappelijke waarheid wordt gebracht. "Terwijl het geen wetenschap is: de evolutieleer is een verzameling van aannames over hoe alles is ontstaan. Bewijzen kun je het niet. De theorie is wel beledigend wanneer je gelooft dat het anders is gegaan. Je mag niet één visie opdringen. Het is ook raar: minstens de helft van de Nederlanders zal altijd zeggen dat er wel iets als een God is, als je het op de man af vraagt."
Scheele is er van overtuigd dat de evolutieleer en het scheppingsverhaal elkaar uitsluiten. "Darwin heeft een heel sterke basis gelegd voor het atheïsme. Tot die tijd stond je met je mond vol tanden als men vroeg waar alles vandaan kwam. Na Darwin niet meer."
De dwang van de evolutieleer gaat volgens Scheele ook menig biologieleraar de keel uithangen. "Menigeen heeft al zijn eigen lesprogramma geschreven waarin ook aandacht is voor het scheppingsverhaal."

Hoe gevestigd de evolutietheorie ook is in de universitaire biologie, Scheele is anders overtuigd. In het boek en eindexamen geeft hij de evolutionisten een koekje van eigen deeg: met behulp van een biologische redenering betoogt hij dat de evolutie wetenschappelijk simpelweg onmogelijk gebeurd kan zijn.
"In de biologie zie je dat soorten genetisch steeds armer worden.

EVOLUTIE
IN
EXAMEN

De evolutieleer is altijd omstreden geweest als examenonderdeel. Tot halverwege de jaren negentig was de evolutie opgenomen in het examen. Onder protest van onder andere bijzondere scholen is de theorie verbannen uit het centraal schriftelijk examen zoals dat deze weken weer wordt afgenomen. Scholen moeten de stof behandelen eerder in het examenjaar, bij de schoolonderzoeken.

Dat geldt ook voor scholen waar men het ontstaan van de aarde ziet als het werk van een Schepper en waar men eigenlijk niks ziet in die evolutieleer. De onderwijsraad lanceerde anderhalf jaar geleden een compromis: dit soort scholen mocht de 'evolutievraag' vervangen door een 'substitutievraag'. Eerder had de raad juist gepleit voor het opnemen van de theorie in het centraal schriftelijk.
Leuk plan, vond men op het ministerie, maar laten we het toch maar niet doen. Op het schoolonderzoek kan de leraar nog voor een belangrijk gedeelte de vraag sturen, daarmee is voor iedereen ruimte genoeg.

In de nieuwe opzet van havo en vwo, het 'studiehuis', keert de evolutietheorie alsnog terug in het centrale examen: bij biologie. De onderwijsraad liet opnieuw van zich horen en waarschuwde tegen het plan om een evolutievraag op te nemen in het nieuw te vormen examen 'algemene natuurwetenschappen'. Dat zou 'geweld doen aan de individuele levensbeschouwing van leerlingen'.

Vergelijk het met inteelt, maar dan over een veel langere periode: daaruit krijg je nooit een betere soort. Het gaat niet om evolutie, maar om, recombinatie van bestaande dingen. Dat ondersteunt de visie waarin sprake is van programmering." De ontwikkeling van soorten als een soort hypermoderne fabriek waarin nauwelijks meer werknemers staan omdat computerprogramma's alles besturen, uitgedacht door een Schepper. Dat tegenover het hele idee dat de mens zou afstammen van de aap: onzin dus. Tenzij je volhoudt dat de aap genetisch een veel rijkere soort is dan de mens.

Ronald Plasterk, hoogleraar moleculaire biologie aan de Universiteit van Amsterdam, maakt de kachel aan met het idee van Scheele dat soorten genetisch steeds armer worden en dat daardoor de evolutie onmogelijk is.
"Dat is flauwekul. Dat zal iedereen vinden die er enigszins voor heeft doorgeleerd. Het is zelfs geen theorie, hoe kun je dat dan in een examen stoppen? Het is gewoon feitelijk onjuist: er is een bibliotheek met literatuur waaruit blijkt dat levensvormen zich aanpassen.^4. Dat kun je alleen ontkennen wanneer je volhoudt dat god in de aardlagen fossielen heeft verstopt om de mens voor de gek te houden."^5.
Plasterk wordt een beetje moe van de kritiek van creationisten. "Kijk, je kunt wel blijven zeggen dat de maan van kaas is. Want wie is er ooit geweest om het na te kijken? En de mensen die er geweest zijn werden misschien wel in slaap gesust en hebben het gedroomd.^6. Dat soort

redeneringen lijkt wel logisch, maar is niet waarschijnlijk. De evolutietheorie heeft een heel hoge mate van waarschijnlijkheid."

Scheele bestrijdt dit: "Als een bioloog dat zegt, heeft ‘ie gewoon niet opgelet tijdens de biologieles. De wetenschap biedt zelf argumenten voor genetische verarming, zoals het bottleneck-effect: vanuit een populatie krijg je steeds minder variatie, omdat er dingen verloren gaan. Ook dat sluit aan bij het idee van inteelt. Soorten kunnen er genetisch gewoon niet op vooruitgaan." Gaan we dan als mens zo hard richting een genetisch arm bestaan? Scheele: "Dat gaat wel over vele generaties. Voorlopig hebben nog altijd een goed middel ertegen: rassenvermenging."
Plasterk en de zijnen moeten zich volgens Scheele beperken tot hun enige wetenschappelijke taak: de werkelijkheid beschrijven. "De vraag waar alles vandaan kwam, heeft niks met wetenschap te maken. Je kunt uit het bestaan niet het ontstaan redeneren. Vergelijk het met een Mercedes: als je die auto op de testbaan zet en gaat meten weet je van daaruit ook nog niet hoe ‘ie gemaakt is. Gaven de evolutionisten dat nou maar toe. Maar onder het mom van wetenschap komt men met allerlei metafysische redeneringen. En mijn standpunt noemen ze dan metafysisch."
Onder de evolutionisten roeren de atheïsten zich het hardste, ervaart Scheele. "Neem een bioloog als Dawkins, die religie een virus noemt en een ware kruistocht tegen het idee van de schepping voert."

Is Scheele dan met zijn twee jaar elektrotechniekstudie wel opgewassen tegen al die hoogleraren? "lk heb me anderhalf jaar lang in de discussie verdiept en ook steun gekregen van wetenschappers." Scheele gelooft dus niet in evolutie, behalve als het gaat om de kritiek van zijn opponenten. "Daarin zat een duidelijke evolutie. Eerst werd er gespot en gescholden. Later gaven sommigen toch wel toe dat ik een punt had."

Als het ontstaan van de wereld niks met wetenschap te maken heeft, waarom komt Scheele dan met wetenschappelijke argumenten om de evolutieleer te ontkrachten? "Gewoon om te laten zien dat het niet de enige bestaande waarheid is. Ook niet in de wetenschap. Kijk, de wetenschap heeft natuurlijk veel goeds gebracht, maar kan niet alle vragen beantwoorden."
Het is een lastige tijd voor mensen als Scheele, meent Plasterk: "Het is tegenwoordig altijd zoeken naar een creationist. Dat is tegenwoordig een zeldzame levensvorm. Maar als geneticus weet ik dat je die altijd wel kunt vinden."

Scheele hoopt met het examen dat aanstormende generaties ook respect behouden voor de visie waarin de schepper een rol speelt. Plasterk is bij lange na niet overtuigd van het nut van een alternatief examen. Kan een overtuigd atheïst of een 'evolutionist' als Plasterk wel een voldoende halen voor het 'degeneratie-examen' van Peter Scheele? "Een tien zelfs. Het bevat gewoon aantal ook wetenschappelijke elementen, die kun je gewoon leren en daarover kun je examen doen."